Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc ngành thuế triển khai các ứng dụng trực tuyến như eTax Mobile đã mang lại nhiều tiện ích vượt trội cho người dân trong việc theo dõi và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, sự minh bạch hóa dữ liệu cũng kéo theo những tình huống dở khóc dở cười khi không ít người nộp thuế bất ngờ phát hiện mình đang nợ những khoản tiền thuế không xác định, hoặc xuất hiện những nguồn thu nhập lạ từ các đơn vị mà họ chưa từng làm việc. Đây không chỉ là vấn đề về tài chính mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi pháp lý và uy tín cá nhân của mỗi công dân.
Thời gian gần đây, tòa soạn đã tiếp nhận nhiều phản ánh từ độc giả về việc sau khi cài đặt và tra cứu trên ứng dụng eTax Mobile, hệ thống hiển thị các khoản nợ thuế thu nhập cá nhân, tiền chậm nộp hoặc các nghĩa vụ thuế liên quan đến đất đai mà người dân khẳng định mình đã hoàn tất hoặc không hề phát sinh. Trước thực trạng này, việc trang bị kiến thức pháp lý và quy trình xử lý chuẩn xác là điều vô cùng cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân.
NHỮNG CÚ SỐC TỪ DỮ LIỆU SỐ TRÊN ETAX MOBILE
Ứng dụng eTax Mobile được thiết kế để cá nhân có thể tự quản lý thuế mọi lúc mọi nơi. Thế nhưng, chính từ sự tiện lợi này, nhiều sai sót trong quá trình kê khai của các tổ chức chi trả thu nhập hoặc lỗi cập nhật dữ liệu của cơ quan thuế đã lộ diện. Có trường hợp một cá nhân tại Hà Nội phát hiện mình có thu nhập hàng trăm triệu đồng từ một doanh nghiệp tận TP. Hồ Chí Minh dù chưa bao giờ đặt chân đến văn phòng công ty đó. Những khoản nợ thuế ảo này nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như bị cưỡng chế tài khoản hoặc nghiêm trọng hơn là bị tạm hoãn xuất cảnh.
Theo phân tích của các chuyên gia pháp lý, việc hệ thống hiển thị một khoản nợ chưa đủ để kết luận người dân thật sự có nghĩa vụ nộp khoản đó. Nghĩa vụ thuế phải có căn cứ từ hồ sơ khai thuế, chứng từ khấu trừ, chứng từ nộp tiền, quyết định hoặc thông báo hợp lệ của cơ quan thuế và dữ liệu chi trả thu nhập có thể kiểm chứng được trên thực tế.
Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Hoàng Hà thuộc Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng, về mặt pháp lý, người nộp thuế có quyền được cơ quan thuế hướng dẫn, cung cấp thông tin, giải thích việc xác định nghĩa vụ thuế và xác nhận việc thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019 và sắp tới là Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7. Do đó, thay vì hoang mang, người dân cần bình tĩnh để thực hiện các bước xác minh cần thiết.
BA BƯỚC XỬ LÝ KHẨN CẤP KHI PHÁT HIỆN KHOẢN NỢ THUẾ BẤT THƯỜNG
Khi đối mặt với tình huống phát sinh nghĩa vụ thuế lạ, Luật sư Hoàng Hà đưa ra lộ trình ba bước cụ thể để người dân có thể tự bảo vệ mình một cách hiệu quả nhất.
BƯỚC 1: LẬP TỨC THIẾT LẬP BẰNG CHỨNG SỐ. Ngay khi nhìn thấy thông tin nợ thuế trên màn hình điện thoại, việc đầu tiên người dân cần làm là chụp ảnh màn hình toàn bộ các thông tin chi tiết hiển thị trên eTax Mobile. Các dữ liệu cần lưu giữ bao gồm: loại thuế đang báo nợ, kỳ tính thuế cụ thể, số tiền thuế gốc, tiền chậm nộp phát sinh, cơ quan thuế đang quản lý khoản nợ đó và mã thông báo nếu có. Những hình ảnh này sẽ đóng vai trò là chứng cứ ban đầu quan trọng để làm việc với các cơ quan chức năng sau này, tránh trường hợp dữ liệu bị thay đổi hoặc biến mất mà không có đối chiếu.
BƯỚC 2: TỰ RÀ SOÁT VÀ KIỂM TRA HỒ SƠ CÁ NHÂN. Người nộp thuế cần thực hiện một cuộc tổng kiểm tra lại toàn bộ các giấy tờ liên quan đến thu nhập và tài sản của mình trong khoảng thời gian bị báo nợ. Các tài liệu cần được xem xét kỹ lưỡng bao gồm: hợp đồng lao động đã ký, các bản quyết toán thuế thu nhập cá nhân hàng năm, chứng từ khấu trừ thuế do đơn vị chi trả cấp, sao kê tài khoản ngân hàng để chứng thực số tiền thực nhận. Ngoài ra, cũng cần kiểm tra lại các hồ sơ liên quan đến chuyển nhượng bất động sản, lệ phí trước bạ, hoặc biên lai nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp. Mục đích của việc này là để xác định xem khoản nợ đó là có thật nhưng mình quên chưa nộp, đã nộp rồi nhưng hệ thống chưa cập nhật, hay hoàn toàn là một khoản nợ ảo do dữ liệu sai sót.
BƯỚC 3: THỰC HIỆN QUYỀN TRA SOÁT CHÍNH THỨC. Đây là bước quan trọng nhất về mặt thủ tục hành chính. Người dân không nên chỉ dừng lại ở việc gọi điện thoại hỏi thăm hoặc trao đổi miệng với cán bộ thuế. Thay vào đó, cần gửi văn bản đề nghị tra soát đến cơ quan thuế đang quản lý khoản nợ. Trong văn bản này, người nộp thuế cần yêu cầu cơ quan thuế cung cấp rõ ràng các căn cứ pháp lý và dữ liệu phát sinh khoản nợ, tên tổ chức hoặc cá nhân nào đã kê khai chi trả thu nhập cho mình, số tiền và kỳ kê khai cụ thể. Nếu xác định việc ghi nhận là sai, hãy đề nghị điều chỉnh dữ liệu ngay lập tức trên hệ thống. Trong thời đại số, việc gửi yêu cầu có thể thực hiện qua cổng tiếp nhận điện tử của ngành thuế, nhưng người dân phải lưu lại mã hồ sơ và bằng chứng đã gửi để theo dõi tiến độ xử lý.
CẢNH GIÁC VỚI HÀNH VI GIAN LẬN THÔNG TIN CÁ NHÂN TỪ DOANH NGHIỆP
Một thực tế đáng lo ngại hiện nay là tình trạng một số doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc tổ chức cố tình sử dụng trái phép thông tin cá nhân (như số căn cước công dân, mã số thuế) của người khác để đưa vào bảng lương nhằm khai khống chi phí, từ đó giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Điều này dẫn đến việc người dân bỗng dưng có thêm thu nhập ở những nơi lạ lẫm và phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân mà họ không hề hay biết.
Đối với trường hợp này, Luật sư Hoàng Hà tư vấn rằng người dân có quyền yêu cầu cơ quan thuế quản lý đơn vị đó thực hiện kiểm tra tờ khai của bên chi trả. Nếu có bằng chứng xác thực về việc đơn vị cố ý gian dối, hành vi này sẽ bị xử phạt nghiêm khắc theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn, cũng như các văn bản sửa đổi bổ sung sau này như Nghị định 310/2025/NĐ-CP. Tùy vào mức độ vi phạm, các tổ chức này không chỉ bị phạt tiền mà còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm về hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân hoặc gian lận thuế.
Bên cạnh việc bảo vệ quyền lợi tài chính, việc làm sạch dữ liệu thuế còn giúp cải thiện chỉ số niềm tin và sức khỏe pháp lý cho cá nhân. Để tìm hiểu thêm về các vấn đề liên quan đến quyền lợi và đời sống, bạn có thể tham khảo thêm tại Sức khỏe Plus để có cái nhìn tổng quát hơn về việc bảo vệ bản thân trong môi trường số.
HỆ LỤY TỪ VIỆC CHẬM TRỄ XỬ LÝ NỢ THUẾ
Nhiều người có tâm lý chủ quan, cho rằng nếu mình không làm thì không việc gì phải sợ, hoặc khoản nợ nhỏ nên không đáng quan tâm. Tuy nhiên, theo quy định của Luật Quản lý thuế, các khoản nợ thuế dù là ảo hay thật một khi đã tồn tại trên hệ thống quá hạn sẽ phát sinh tiền chậm nộp tính theo tỷ lệ phần trăm mỗi ngày. Đáng chú ý hơn, cơ quan thuế có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế để thu hồi nợ.
Một trong những biện pháp cưỡng chế gây ảnh hưởng lớn nhất hiện nay là việc tạm hoãn xuất cảnh. Đã có không ít trường hợp người dân ra đến sân bay mới ngỡ ngàng khi bị từ chối xuất cảnh vì lý do còn nợ thuế. Do đó, nếu bạn đang có kế hoạch đi nước ngoài vì mục đích công tác, du lịch hay học tập, việc kiểm tra tình trạng thuế trên eTax Mobile là bước không thể bỏ qua. Nếu phát hiện có nợ đang trong quá trình tranh chấp hoặc tra soát, người dân cần yêu cầu cơ quan thuế có văn bản ghi nhận tình trạng đang xử lý để tránh bị hệ thống tự động đưa vào danh sách hạn chế xuất cảnh do dữ liệu chưa được làm sạch kịp thời.
Nếu đúng là sai sót từ phía mình, người dân nên chủ động nộp đủ và yêu cầu cập nhật ngay trạng thái hoàn thành nghĩa vụ. Ngược lại, nếu sai sót từ hệ thống hoặc bên thứ ba, phải kiên quyết yêu cầu điều chỉnh và xác nhận bằng văn bản để đảm bảo an toàn pháp lý tuyệt đối cho cá nhân.
SIẾT CHẶT QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI KINH DOANH ONLINE
Không chỉ dừng lại ở các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công, ngành thuế cũng đang đẩy mạnh rà soát nghĩa vụ thuế đối với các hoạt động kinh doanh thương mại điện tử. Ngày 12/5 vừa qua, Cục Thuế đã phát đi thư ngỏ gửi đến các cá nhân, tổ chức có hoạt động kinh doanh trên các nền tảng số, yêu cầu thực hiện nghiêm túc việc kê khai và nộp thuế.
Việc kinh doanh online không kê khai thuế hoặc kê khai không đầy đủ sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Với sự kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, ngân hàng và các sàn thương mại điện tử, việc che giấu doanh thu ngày càng trở nên khó khăn. Do đó, người dân cần chủ động tìm hiểu các quy định về thuế đối với thương mại điện tử để thực hiện đúng ngay từ đầu, tránh việc phát sinh các khoản phạt và tiền chậm nộp khổng lồ trong tương lai khi bị truy thu.
Tóm lại, trong kỷ nguyên số, dữ liệu cá nhân là tài sản và cũng là trách nhiệm. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức tự kiểm tra, giám sát các thông tin thuế liên quan đến mình. Sự chủ động trong việc phối hợp với cơ quan thuế để đính chính các sai sót không chỉ giúp bảo vệ túi tiền của chính bạn mà còn góp phần xây dựng một hệ thống quản lý tài chính quốc gia minh bạch và công bằng. Đừng để những sai lệch dữ liệu nhỏ trở thành rào cản lớn cho quyền tự do và kế hoạch tương lai của bạn.
