Lời chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc đưa y học cổ truyền thực sự trở về với cộng đồng không chỉ là một định hướng chuyên môn mà còn là một mệnh lệnh từ thực tiễn. Trong bối cảnh hệ thống y tế hiện đại đang đối mặt với nhiều thách thức về bệnh lý mạn tính và sự quá tải, việc đánh thức tiềm năng của y học dân tộc là hướng đi chiến lược. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện trong tư duy quản lý, từ việc công nhận đặc thù đến xây dựng cơ chế bảo hộ tri thức bản địa.
NHẬN THỨC ĐÚNG VỀ Y HỌC CỔ TRUYỀN: KHÔNG CHỈ LÀ KINH NGHIỆM DÂN GIAN
TS. Lương y Phùng Tuấn Giang, một người dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp bảo tồn y dược cổ truyền, khẳng định rằng bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là phải định nghĩa lại vị thế của y học cổ truyền. Nếu chúng ta vẫn tiếp tục coi đây chỉ là những bài thuốc truyền miệng, những kỹ thuật xoa bóp hỗ trợ đơn thuần thì sẽ không bao giờ có được một cơ chế phát triển tương xứng. Thực tế, y học cổ truyền Việt Nam là một hệ thống tri thức hoàn chỉnh, có nền tảng lý luận âm dương ngũ hành, có phương pháp chẩn trị biện chứng luận trị và một hệ thống dược liệu phong phú gắn liền với văn hóa dân tộc.
Việc nhìn nhận đúng bản chất của y học cổ truyền không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn là vấn đề thể chế. Khi các cơ quan quản lý xem y học cổ truyền là một ngành khoa học đặc thù, các chính sách ban hành mới có thể đi vào cuộc sống. Hiện nay, nhiều giá trị di sản đang có nguy cơ mai một vì bị quản lý bởi những tiêu chuẩn vốn dành cho y học hiện đại. Điều này vô hình trung tạo ra những rào cản, khiến những bài thuốc quý khó có thể tiếp cận với đông đảo người dân một cách chính thống.
ĐẶC THÙ TRONG PHỐI NGŨ VÀ BÀI TOÁN KHOA HỌC HÓA
Một trong những điểm khác biệt căn bản nhất của y học cổ truyền chính là tính hệ thống trong điều trị. Khác với y học hiện đại thường tập trung vào các hoạt chất đơn chất để tấn công trực diện vào triệu chứng, một bài thuốc cổ truyền là sự phối hợp tinh tế của nhiều vị thuốc theo nguyên tắc Quân – Thần – Tá – Sứ. Sự tương tác giữa các thành phần không chỉ nhằm tăng hiệu quả chữa bệnh mà còn giúp giảm độc tính và điều hòa toàn diện cơ thể. Đây chính là giá trị cốt lõi mà các mô hình đánh giá thuốc hóa dược hiện nay khó lòng phản ánh đầy đủ.
TS. Lương y Phùng Tuấn Giang nhấn mạnh rằng y học cổ truyền không hề đứng ngoài khoa học. Ngược lại, nó cần một phương pháp khoa học phù hợp hơn để chứng minh giá trị. Khoa học hóa y học cổ truyền không phải là tách chiết một hoạt chất duy nhất, mà là chuẩn hóa quy trình từ khâu nuôi trồng dược liệu, kiểm nghiệm độc tính, kiểm soát kim loại nặng đến việc đánh giá hiệu quả lâm sàng trên dữ liệu thực tiễn. Chỉ khi có sự minh bạch về mặt dữ liệu, y học cổ truyền mới có thể tự tin hội nhập và khẳng định vị thế trên bản đồ y khoa thế giới.
XÂY DỰNG THỂ CHẾ VÀ CƠ CHẾ QUẢN TRỊ ĐỘC LẬP
Để y học cổ truyền thực sự vươn mình, cần có một tư duy thể chế mới, xem đây là lĩnh vực liên ngành gắn liền với y tế, văn hóa và kinh tế xanh. Hiện nay, ranh giới quản lý giữa thuốc đông y, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm thảo dược vẫn còn nhiều điểm mờ, gây khó khăn cho cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Việc tham khảo thêm các thông tin từ các đơn vị uy tín như Sức khỏe Plus sẽ giúp người dân có cái nhìn đa chiều hơn về các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe từ thiên nhiên.
Cần có một đầu mối quản trị đủ mạnh để tham mưu chính sách và xây dựng hệ thống luật pháp chuyên biệt cho y học cổ truyền. Lĩnh vực này liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu nông dân trồng dược liệu, tri thức của 54 dân tộc anh em và tiềm năng phát triển du lịch sức khỏe. Do đó, không thể quản lý y học cổ truyền như một mảng kỹ thuật nhỏ trong hệ thống y tế. Một thiết chế đủ thẩm quyền sẽ giúp điều phối các nguồn lực, từ nghiên cứu đào tạo đến bảo tồn nguồn gen dược liệu quý hiếm.
SỐ HÓA VÀ BẢO TỒN DI SẢN TRI THỨC BẢN ĐỊA
Trong kỷ nguyên số, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền là nhiệm vụ cấp bách. Đây sẽ là nơi lưu trữ toàn bộ thông tin về các loài cây thuốc, các bài thuốc gia truyền, danh y và những kinh nghiệm quý báu từ cộng đồng. Nếu không nhanh chóng số hóa, nhiều tri thức quý giá sẽ bị thất truyền khi các thế hệ lương y già yếu qua đời. Việc lưu trữ có hệ thống không chỉ giúp bảo tồn mà còn là nền tảng để triển khai các nghiên cứu sâu hơn trong tương lai.
Vấn đề bảo hộ bài thuốc gia truyền cũng cần một cơ chế đặc thù. Nhiều dòng họ có những bí quyết chữa bệnh cực kỳ hiệu quả nhưng lại e ngại việc công khai công thức vì sợ mất bản quyền. Giải pháp được đề xuất là xây dựng cơ chế lưu chiểu kín, nơi các cơ quan chuyên môn thẩm định tính an toàn và hiệu quả nhưng vẫn đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ cho chủ thể. Đây là cách tốt nhất để khuyến khích các lương y cống hiến những bài thuốc hay cho cộng đồng mà vẫn giữ vững được giá trị truyền thống của gia đình.
LỘ TRÌNH CHUẨN HÓA DƯỢC LIỆU VÀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC
Không thể có một nền y học cổ truyền mạnh nếu thiếu nguồn dược liệu sạch. Tình trạng rác dược liệu hay dược liệu kém chất lượng trà trộn trên thị trường đang là nỗi lo lớn. Cần có lộ trình chuẩn hóa từ dược liệu dân gian đến các sản phẩm thương mại thông qua việc truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc đào tạo đội ngũ kế cận cũng phải thay đổi theo hướng tích hợp. Một thầy thuốc y học cổ truyền hiện đại không chỉ cần tinh thông kinh lạc, y lý cổ phương mà còn phải biết ứng dụng công nghệ và có khả năng phối hợp điều trị an toàn với y học hiện đại.
Người dân có thể xem thêm tin tức sức khỏe để cập nhật những xu hướng mới nhất về việc kết hợp đông tây y trong chăm sóc sức khỏe. Sự kết hợp này không chỉ giúp tối ưu hóa kết quả điều trị mà còn giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc hóa dược đối với các bệnh nhân phải điều trị dài ngày.
Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG CHIẾN LƯỢC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG
Tầm nhìn đưa y học cổ truyền về với nhân dân của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Y học cổ truyền với ưu thế về phòng bệnh, dưỡng sinh và điều trị các bệnh mạn tính chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi và giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên. Việc đưa y học cổ truyền vào học đường qua các vườn thuốc nam hay các bài tập dưỡng sinh cũng là cách để xây dựng ý thức bảo vệ sức khỏe từ sớm cho thế hệ trẻ.
Y học cổ truyền Việt Nam cần được phát triển trên hai chân kiềng vững chắc: khoa học và văn hóa di sản. Khoa học mang lại sự minh bạch, an toàn và khả năng hội nhập. Văn hóa di sản giữ lại bản sắc, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần nhân ái. Khi được đặt đúng vị trí, y học cổ truyền sẽ không còn là một bộ phận bổ trợ mà sẽ trở thành một trụ cột độc lập, tự tin góp phần vào sứ mệnh chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Kết thúc cuộc trò chuyện, TS. Lương y Phùng Tuấn Giang tin rằng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, cùng sự nỗ lực của cộng đồng lương y, y học cổ truyền Việt Nam sẽ sớm thoát khỏi chiếc áo chật hẹp bấy lâu nay. Một tương lai nơi người dân được thụ hưởng những tinh túy của y học dân tộc trong một hệ thống y tế hiện đại, minh bạch và nhân văn đang dần hiện hữu. Đó chính là mục tiêu cao cả nhất của quá trình phục hưng y học cổ truyền trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
