Mùa hè là thời điểm nhiều gia đình lên kế hoạch đi du lịch, về quê hoặc khám phá những địa điểm mới. Tuy nhiên, với không ít người, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ và những người có cơ địa nhạy cảm, say xe hoặc say tàu có thể biến chuyến đi trở thành trải nghiệm khó chịu. Các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, nôn ói, vã mồ hôi lạnh hay mệt lả khiến cơ thể mất sức và ảnh hưởng đến toàn bộ hành trình.
Hãy cùng Sức khỏe Plus tìm hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các biện pháp phòng ngừa đúng cách sẽ giúp bạn hạn chế đáng kể tình trạng say xe, say tàu khi di chuyển đường dài.
Say xe, say tàu là gì?
Say xe, say tàu là một dạng rối loạn thích nghi của hệ tiền đình, xảy ra khi não bộ nhận được những tín hiệu không đồng nhất từ mắt, tai trong và hệ cảm nhận vị trí cơ thể. Trong quá trình di chuyển, tai trong liên tục ghi nhận sự thay đổi về tốc độ, hướng đi và độ rung lắc của phương tiện. Trong khi đó, mắt lại có thể không quan sát được chuyển động tương ứng, đặc biệt khi người đi xe nhìn vào điện thoại, đọc sách hoặc ngồi trong khoang kín. Sự “xung đột cảm giác” này khiến não bộ phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh tự chủ, gây ra các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, nôn, mệt mỏi và mất thăng bằng.
Ví dụ, khi ngồi trong xe đang di chuyển, tai trong cảm nhận được sự rung lắc và chuyển động liên tục. Tuy nhiên, nếu bạn ngồi đọc sách hoặc nhìn vào điện thoại, mắt lại chỉ thấy một hình ảnh đứng yên. Sự không đồng nhất giữa các tín hiệu này khiến não bộ bị “nhầm lẫn”, từ đó gây ra các triệu chứng say xe.
Dấu hiệu thường gặp của say xe
- Chóng mặt.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau đầu.
- Vã mồ hôi lạnh.
- Da tái xanh.
- Mệt mỏi, mất sức.
- Khó tập trung.
Các triệu chứng có thể xuất hiện chỉ sau vài phút hoặc vài giờ kể từ khi bắt đầu hành trình.
Những đối tượng dễ bị say xe
Mặc dù ai cũng có thể bị say xe nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn:
- Trẻ em từ 2 đến 12 tuổi.
- Phụ nữ mang thai.
- Người thường xuyên bị đau nửa đầu.
- Người có tiền sử rối loạn tiền đình.
- Người ít đi xe hoặc ít tiếp xúc với phương tiện giao thông đường dài.
Nếu thuộc những nhóm này, bạn nên chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa trước mỗi chuyến đi.
Cách chống say xe, hạn chế say xe say tàu
Ăn đầy đủ, ăn đồ khô trước khi lên xe là nguyên tắc đầu tiên và cũng là quan trọng nhất chống say xe trước khi khởi hành. Nhiều người cho rằng nhịn ăn sẽ hạn chế buồn nôn, tuy nhiên dạ dày rỗng có thể khiến cơ thể mệt mỏi, hạ đường huyết và dễ xuất hiện cảm giác khó chịu hơn.
Ngược lại, ăn quá no hoặc sử dụng các thực phẩm nhiều dầu mỡ trước khi lên xe cũng làm tăng áp lực lên hệ tiêu hóa và khiến cảm giác buồn nôn nghiêm trọng hơn.
1. Các loại thực phẩm giúp hạn chế say xe
- Bánh mì.
- Lương khô
- Chuối.
- Sữa chua.
- Bánh quy.
- Các món ăn thanh đạm, ít dầu mỡ.
- Có thể ăn các loại bún, phở nhưng chỉ nên ăn cái, hạn chế ăn nước.
Nên ăn trước giờ khởi hành khoảng 1–2 tiếng để cơ thể có thời gian tiêu hóa.
2. Lựa chọn vị trí ngồi phù hợp cũng giúp bạn đỡ say tàu xe
Vị trí ngồi có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ say xe.
Đối với ô tô:
- Nên ngồi ghế phía trước nếu có thể.
- Hướng mắt nhìn về phía trước.
- Tránh ngồi hàng ghế cuối vì thường rung lắc nhiều hơn.
Đối với tàu hỏa:
- Chọn chỗ ngồi gần giữa toa.
- Hạn chế đứng hoặc di chuyển liên tục khi tàu đang chạy.
Đối với tàu biển:
- Ưu tiên khu vực giữa tàu vì ít dao động nhất.
- Tránh đứng lâu ở mũi hoặc đuôi tàu.
Việc giảm cảm nhận rung lắc sẽ giúp hệ tiền đình hoạt động ổn định hơn.
3. Không đọc sách hoặc sử dụng điện thoại liên tục
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người bị say xe nặng hơn. Khi mắt tập trung vào màn hình điện thoại hoặc trang sách đứng yên trong khi cơ thể đang chuyển động, não bộ sẽ nhận được các tín hiệu trái ngược nhau.
Để hạn chế tình trạng này:
- Hạn chế xem điện thoại.
- Không đọc sách trong lúc xe đang chạy.
- Thay vào đó hãy nhìn ra xa qua cửa sổ.
- Tập trung vào đường chân trời hoặc cảnh vật phía trước.
Cách này giúp mắt và tai trong cùng nhận biết chuyển động giống nhau, từ đó giảm nguy cơ say xe.
4. Giữ không khí thông thoáng
Mùi xăng dầu, thức ăn hoặc không khí ngột ngạt trong khoang xe có thể làm triệu chứng say xe trở nên nghiêm trọng hơn.
Một số biện pháp đơn giản gồm:
- Mở cửa sổ khi điều kiện cho phép.
- Bật chế độ lấy gió ngoài.
- Tránh ngồi gần người hút thuốc.
- Không mang theo thực phẩm có mùi nặng.
Không khí trong lành giúp giảm cảm giác buồn nôn và dễ chịu hơn trong suốt hành trình.
5. Sử dụng gừng để giảm buồn nôn
Gừng là một trong những biện pháp tự nhiên được nhiều người áp dụng để phòng say xe. Các hoạt chất gingerol và shogaol trong gừng có khả năng làm dịu dạ dày, hỗ trợ tiêu hóa và giảm tín hiệu gây buồn nôn từ hệ thần kinh trung ương.
Cách sử dụng
- Uống trà gừng trước khi khởi hành.
- Ăn vài lát gừng tươi.
- Ngậm kẹo gừng.
- Sử dụng nước gừng ấm.
Đây là giải pháp đơn giản, phù hợp với nhiều đối tượng, kể cả người thường xuyên bị say xe nhẹ.
6. Ngủ đủ giấc trước chuyến đi
Thiếu ngủ khiến hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với rung lắc và chuyển động.
Nhiều nghiên cứu cho thấy những người ngủ không đủ giấc thường dễ xuất hiện triệu chứng:
- Chóng mặt.
- Mệt mỏi.
- Buồn nôn.
- Say xe nặng hơn.
Vì vậy, trước ngày khởi hành, hãy cố gắng ngủ đủ từ 7–8 tiếng để cơ thể ở trạng thái tốt nhất. Ngoài ra bạn cũng có thể ngủ trong suốt hành trình, vừa giúp bạn đỡ chóng mặt lại giúp bạn đỡ mệt hơn, các cơ quan cảm giác cũng giảm độ nhạy xuống trong lúc bạn ngủ.
7. Cách uống nước giảm say xe
Mất nước có thể làm tăng cảm giác mệt mỏi và chóng mặt. Nhưng nếu bạn uống quá nhiều nước có thể không tốt cho dạ dày, sẽ khiến bạn dễ say xe hơn. Hãy ghi nhớ các lưu ý sau khi uống nước nhé:
- Mang theo chai nước cá nhân.
- Uống từng ngụm nhỏ thay vì ngụm lớn, chỉ uống khi nào thực sự khát.
- Hạn chế nước ngọt có gas như coca, pepsi…
- Tránh lạm dụng cà phê hoặc đồ uống chứa nhiều caffeine, cafe hay nước tăng lực có thể giúp bạn tỉnh táo được một lúc, nhưng sau đó sẽ mệt mỏi nhiều hơn.
Việc duy trì đủ nước giúp cơ thể ổn định và giảm nguy cơ say xe.
8. Sử dụng thuốc chống say xe khi cần thiết
Nếu thường xuyên bị say xe nặng, bạn có thể cân nhắc sử dụng thuốc chống say theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Thông thường, thuốc nên được uống từ 30 phút đến 1 giờ trước khi khởi hành để đạt hiệu quả tối ưu.
Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể gây buồn ngủ hoặc giảm sự tỉnh táo. Vì vậy cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và không tự ý lạm dụng.
Cách xử lý khi xuất hiện triệu chứng say xe
Nếu bắt đầu cảm thấy chóng mặt hoặc buồn nôn:
- Dừng đọc sách, điện thoại ngay lập tức.
- Nhìn ra xa qua cửa sổ.
- Hít thở sâu và đều.
- Uống một ít nước.
- Ngồi thẳng lưng hoặc ngả đầu tựa vào ghế.
- Nếu có thể, xuống xe nghỉ vài phút.
Việc xử lý sớm sẽ giúp ngăn triệu chứng tiến triển nặng hơn.
Kết luận
Say xe, say tàu là tình trạng khá phổ biến trong những chuyến du lịch dài ngày nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu chuẩn bị đúng cách. Chọn chế độ ăn uống hợp lý trước khi khởi hành, chọn vị trí ngồi phù hợp, hạn chế sử dụng điện thoại, giữ không khí thông thoáng, ngủ đủ giấc và sử dụng gừng là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Đối với người có cơ địa nhạy cảm, việc chuẩn bị thuốc chống say xe theo hướng dẫn của nhân viên y tế cũng giúp hành trình trở nên dễ chịu và thoải mái hơn.
Ngoài ra, rèn luyện thể lực thường xuyên cũng là một cách giúp giảm nguy cơ say xe, say tàu. Các hoạt động như đi bộ, chạy bộ, đạp xe hoặc tập các bài tập thăng bằng giúp tăng cường chức năng của hệ tiền đình – bộ phận chịu trách nhiệm duy trì khả năng giữ thăng bằng và cảm nhận chuyển động của cơ thể. Khi hệ tiền đình hoạt động ổn định hơn, cơ thể sẽ thích nghi tốt hơn với những rung lắc và thay đổi hướng khi di chuyển, từ đó hạn chế cảm giác chóng mặt, buồn nôn và mệt mỏi trong các chuyến đi dài.
